اتوکلاو چیست
اتوکلاو دستگاهی است که جهت سترون سازی به کار می رود. سترون سازی به معنای نابودی یا حذف همه اشکال (حیات میکروبی شامل اسپورها) در مواد غیرمتحرک از طریق روش های فیزیکی، شیمیایی یا با استفاده از بخار است. قیمت اتوکلاو آزمایشگاهی کلمه Sterilizer برگرفته از واژه لاتین Sterilis به معنای فاقد میوه و بار است. تاکید این مقاله صرفاً روی بررسی و معرفی انواع اتوکلاوهایی است که به طور گسترده در مراکز عمومی بهداشت، آزمایشگاه های بالینی و تحقیقاتی استفاده می شوند. این دستگاه ها همچنین به نام استریل کننده نیز شناخته می شوند.
استریلیزاسیون باید به عنوان گروهی از فرآیندهای مرتبط بسیار مهم برای انجام خدمات بهداشتی (استریلیزاسیون مواد، محیط کشت و دستگاه ها) مطابق با شرایط سخت گندزدایی در نظر گرفته شود. فرآیندهای دستیابی به شرایط استریل در مواد غیرمتحرک در انواع اتوکلاوهای آزمایشگاهی به ترتیب زیر است:
-
تمیز کردن
-
آلودگی زدایی
-
بررسی و نظارت
-
آماده سازی و بسته بندی
-
استریلیزاسیون
-
ذخیره سازی
-
تحویل مواد و لوازم
موارد استفاده از انواع اتوکلاو
اتوکلاو کاربردهای فراوانی دارد. لازم است پیش از نصب و راه اندازی دستگاه اتوکلاو ، از موارد استفاده از آن به خوبی آگاه شوید.
برای حذف مطمئن، سازمان نظارت بر مواد غذایی و دارویی آمریکا (FDA – The Food and Drug Administration) یک شیئی را بر اساس مطالعه آماری طبقه بندی می کند. یک شی در مقایسه با اشیای دیگر که مراحل استریلیزاسیون یکسان را طی می کنند، زمانی استریل در نظر گرفته می شود که احتمال استریل نبودن آن کمتر از یک در میلیون در نظر گرفته شود. این اندیکس سطح اطمینان استریل بودن (SAL – Sterility Assurance Level) نامیده می شود و غیر فعال شدن میکروب ها در مراحل استریلیزاسیون را بیان می کند.
از موارد استفاده از انواع اتوکلاو میتوان به میکرو ارگانیسم هایی که روی اشیای مورد استفاده در فعالیت های تشخیصی، درمانی یا مراقبتی در موسسات بهداشتی (بیمارستان ها – آزمایشگاه ها) وجود دارند اشاره کرد. از دستگاه اتوکلاو آزمایشگاهی به طور گسترده در صنایع مواد غذایی و دارویی نیز استفاده شده و در آزمایشگاه، مواد و وسایل با اهداف زیر استریل می گردند:
-
برای تهیه مواد مورد استفاده جهت کشت باکتری شناسی (لوله های آزمایش، پیپت، ظروف محیط کشت و …) و اجتناب از آلودگی آنها؛
-
برای تهیه وسایل مورد استفاده در نمونه گیری (نکته: همه باید در شرایط استریل باشند؛ همه اعم از سوزن ها، لوله ها و ظروف)؛
-
برای سترون نمودن لوازم آلوده.
اندازه های مختلف این دستگاه انواع اتوکلاو را تشکیل میدهد. کوچکترین آنها نوع رومیزی، و بزرگترین آنها دستگاه های پیچیده ای هستند که برای بهره برداری نیازمند مراحل پیش از نصب می باشند. حجم اتاقک سترون سازی به عنوان مرجع در نظر گرفته شده و اندازه گیری اتوکلاو با واحد دسی متر مکعب و یا لیتر سنجیده می شود. بر اساس نحوه کنترل عملکرد اتوکلاوها، مدل های دستی، نیمه خودکار و یا تمام خودکار وجود دارند.
نحوه عملکرد انواع اتوکلاو
اتوکلاوها با استفاده از خواص ترمودینامیک آب به عنوان یک ماده خالص کار می کنند. این در تمام انواع اتوکلاوهای آزمایشگاهی صادق است. در شرایط طبیعی (در سطح دریا و فشار یک اتمسفر) آب (در فاز مایع) می جوشد و در 100 درجه سانتی گراد به بخار تبدیل می شود (فاز گازی). اگر فشار کاهش یابد، در دمای پایین تر و اگر فشار افزایش یابد، در دمای بالاتر می جوشد. با کنترل فشار بخار آب، دمای اتاقک اتوکلاو ممکن است به دماهای بالاتر از 100 درجه سانتی گراد یا برعکس با کنترل دما به فشاری بیشتر از فشار اتمسفر برسد. منحنی زیر نحوه عمل آب را بسته به شرایط فشار و دما نشان می دهد.
-
این منحنی نحوه عمل و ارتباط بین فازهای جامد، مایع و گاز آب را بسته به شرایط فشار و دما نشان می دهد که در انواع اتوکلاوهای آزمایشگاهی از این منحنی استفاده میشود.
-
خط تصعید (Sulimation Line) نشان می دهد که در شرایط تعیین شده اگر گرما به فاز جامد منتقل شود، می تواند مستقیماً بدون تبدیل به فاز مایع به فاز بخار (بخش E-E) تبدیل شود.
-
در خط ذوب (Fusion Line) میبینیم که با انتقال گرما به آب در شرایط معین، فاز جامد به فاز مایع تبدیل و با افزایش دما، به فاز بخار (بخش H-H) تبدیل می شود.
-
خط بخار نشان می دهد که در چه شرایط دمایی، آب در فاز مایع به فاز بخار تبدیل می شود.
-
نقطه ای که در آن سه خط یکدیگر را قطع می کنند، نقطه سه گانه نامیده می شود. در چنین شرایطی، سه فاز به طور همزمان در تعادل هستند.
-
این منحنی دو خط مشخص را نشان می دهد: خطوط مایع اشباع شده (به سمت چپ) و بخار اشباع (به سمت راست).
-
با افزایش فشار، دما نیز افزایش می یابد که یکی از خصوصیات عملکرد انواع اتوکلاوها میباشد (خطوط p2 ، p1 و p3)؛ توجه کنید که p1
-
سمت چپ خط مایع اشباع، آب در فاز مایع است (نمودار A-B ). با انتقال گرما، دمای مایع، از دمای A به B افزایش می یابد.
-
بین خط مایع اشباع و بخار اشباع (بخش B-C) مخلوطی از فازهای بخار و مایع وجود دارد و دما ثابت می ماند. با نزدیک شدن به نقطه C کیفیت بخار بهتر می شود. [(کیفیت X): ارتباط بین حجم کل بخار و حجم کل (حجم مایع و حجم بخار)؛ کیفیت 1: یعنی بخار اشباع است و هر افزایشی در دما، بخار را زیاد گرم خواهد کرد.)]
- سمت راست خط بخار اشباع، آب تماماً در فاز بخار است (بخش C-D).
-
-

آموزش سئو مبتدی